Tôi chịu ơn sách vở thật nhiều, nhờ sách vở mà đời sống tôi thành ra súc tích, khác hơn cuộc đời cơm áo............Những cơn bão của đời là để chứng nghiệm sức mạnh của chiếc neo của ta............Hãy cẩn thận lưỡi, vì đó là một chỗ ướt dễ trượt............Tình bạn là một thứ tình cảm êm dịu, đủ sức tô bồi cho đời người được sung sướng và có đạo đức............Kỹ nghệ giải trí ngày nay chú trọng vào ô nhiễm của các dòng sông nhiều hơn là ô nhiễm chính nó đưa vào tư duy của con người............Nếu bạn muốn cảm thấy giàu có, hãy đếm tất cả những gì bạn có mà tiền bạc không mua được............

Chủ Nhật, 5 tháng 2, 2023

Tạp chí "Lời Thăm" (1919 và 1922 đến 1934): Tiếng chào rảo khắp Đông Dương



TẠP CHÍ "LỜI THĂM" (1919 VÀ 1922 ĐẾN 1943)

TIẾNG CHÀO RẢO KHẮP ĐÔNG DƯƠNG

Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính


“Thật thú vị khi nói rằng báo chí chưa hiện hữu ở Việt Nam trước khi người Pháp đặt chân đến. Tin tức được phổ biến trong xã hội ngày xưa nhờ các phương tiện hết sức thô sơ: ở mức độ quốc gia, những người đưa tin đặc biệt được nhà vua sai gởi đi các chỉ dụ; ở mức độ địa phương thì dân làng được thông tin qua các thông báo dán ở đình làng hay qua các mõ làng. Không có phương tiện thông tin đại chúng vì thiếu kỹ thuật in ấn mạnh và nhanh chóng. Mãi cho đến thời thuộc địa Pháp, các ấn bản vẫn được in mộc bản, một kỹ thuật vừa thủ công vừa tốn kém.”[1]

Bước sang trang lịch sử bằng cách chuyển đổi phương thức thông tin, cột mốc đánh dấu của báo chí Việt Nam bắt đầu từ khi nào? “Dĩ nhiên ngày khai sinh của báo chí vẫn phải là theo các quan niệm cũ (1865). Sau thời kỳ phôi thai, báo chí Việt Nam đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi một biến cố lịch sử vĩ đại có liên quan đến vận mệnh toàn thể dân tộc. Đó là Hòa ước 1884 hay còn gọi là Hòa ước Patenôtre qui định việc đặt Việt Nam dưới sự bảo hộ của người Pháp. Theo các tài liệu được sưu khảo, báo chí xứ ta bước một bước lớn nhờ biến cố vĩ đại này. Hòa Ước 1884 đã đem lại sự phẫn nộ cho Triều Đình Huế cũng như các nhà ái quốc Việt Nam. Và chính sự phẫn nộ đó đã được biểu lộ một cách kín đáo trên báo chí, đến nỗi nhà cầm quyền Pháp phải dành những tờ báo của họ để đánh lạc hướng niềm công phẫn nói trên. Theo lịch sử đất nước, ta có thể nói rằng chính biến cố 1884 đã ghi cái mốc đầu trong tiến trình “bán ý thức” của báo chí”.[2]

Là một sản phẩm du nhập, báo chí quốc ngữ thời kỳ phôi thai này cũng có những đóng góp quan trọng trong giai đoạn phát triển chữ Quốc ngữ và văn chương Việt Nam: “Ý tưởng về nhật báo được phương Tây đưa vào Việt Nam và báo chí là một thể loại văn chương có thể nói là đã phát triển cùng với sự thiết lập nền cai trị của thực dân Pháp. Báo chí Việt Nam đã theo khuôn mẫu báo Pháp được xuất bản ở Đông Dương, nhưng cũng có những nét khởi đầu đặc sắc như mục “Văn uyển” và các bài dịch các tác phẩm văn chương từ tiếng Pháp và Hán sang tiếng Việt. Báo chí đóng một vai trò quan trọng trong việc phổ biến và phát triển chữ Quốc ngữ cũng như đóng góp phần lớn trong việc hình thành ngôn ngữ và văn chương Việt Nam hiện đại”.[3] Văn học Quốc ngữ phát sinh từ báo chí trong khi ở phương Tây theo tiến trình ngược lại: văn học sinh ra báo chí.

Cùng với việc phổ biến chữ Quốc ngữ, báo chí Quốc văn bắt đầu xuất hiện dựa theo khuôn mẫu của phương Tây mà ban đầu chỉ có một quyền lực rất yếu, chưa được hoàn toàn tự do để trở nên một thứ quyền lực chỉ đứng sau quyền lực của nhân dân. “Một chính trị gia Pháp đã nói: “Một tờ báo, một ngòi bút, đó là đòn bẫy có sức mạnh kinh khủng”. Và một chủ bút một tờ báo đã chỉ chiếc ghế ngồi của mình: “Chiếc ghế này đáng giá ba ngai vàng”. Đấy là vài lời người ta đánh giá quyền quyết định của báo chí trong các xứ văn minh, về một nền báo chí toàn quyền nêu ý kiến, khuấy đảo đám đông, ủng hộ hay hạ bệ các bộ trưởng theo ý muốn và Chính phủ phải để tâm đến. Nhưng trong xứ chúng ta và vì những lý do khác nhau, thay vì có quyền lực chúa tể, báo chí chỉ có vai trò phụ thuộc: thường là thông tin, đôi khi có tính giáo dục, phản kháng lại càng hiếm hơn, nghĩa là hoàn toàn có tính chờ đợi. Có hai sự kiện giải thích cho tình trạng yếu kém này: 1/ Sự hiện diện mới mẻ. Báo chí Đông Dương chúng ta không thể một sớm một chiều mà có được đặc quyền như báo chí Pháp quốc đã có hơn 100 năm chinh phục, sau khi vấp phải đủ mọi chướng ngại, đặc biệt là những luật gian ác của bộ trưởng Villèle. 2/ Phạm vi nhỏ hẹp”.[4] Một nền báo chí tự do rất cần thiết để có thể nói lên chính kiến của người dân, nhưng điều quan trọng hơn cả là phải làm sao có được nó, và muốn có thì phải đòi hỏi. “Tự do báo chí có thể tốt và có thể xấu, tuy nhiên, hầu như chắc chắn rằng nếu không có tự do thì báo chí chẳng là gì cả ngoại trừ là xấu mà thôi” (Albert Camus).

Và như đã nói ở trên, ngày khai sinh báo chí Quốc ngữ được ghi nhận với tờ báo đầu tiên là Gia Định báo của Trương Vĩnh Ký, phát hành năm 1865. Tuy nhiên, có vài vấn đề cần phải làm rõ. Sau khi Trương Vĩnh Ký trở về nước vào năm 1865, Chuẩn đô đốc Roze, khi ấy đang tạm quyền Thống đốc Nam Kỳ, đã mời ông ra làm quan. “Trương Vĩnh Ký từ chối và xin lập một tờ báo quốc văn đề là Gia Định Báo. Gia Định Báo là thủy tổ báo chí quốc ngữ ở xứ ta. Nghị định cho phép báo ra đời được ký ngày 1-4-1865, mà lại ký cho một người Pháp tên là Ernest Potteaux, thông ngôn của chính phủ Nam Kỳ. Mãi tới 16-9-1869 mới có nghị định của Thủy sư Đô Đốc Ohier giao hẳn tờ báo đó cho Trương Vĩnh Ký. Trương Vĩnh Ký là ông tổ nghề báo quốc văn ở xứ ta. Từ khi được Trương Vĩnh Ký trông nom, với sự cộng tác của Tôn Thọ Tường, Paulus Huỳnh Tịnh Của, Trương Minh Ký, nội dung tờ báo bớt khô khan và thêm phần phong phú: có bài khảo cứu, nghị luận, có mục sưu tầm tục ngữ ca dao, thi ca và cổ tích”.[5]

Sự xuất hiện từ rất sớm của “Gia Định báo”, tờ báo Quốc văn đầu tiên của Việt Nam, ở Nam kỳ cũng là điều dễ hiểu. Trước hết, Nam kỳ là xứ thuộc địa (colonie) do thực dân Pháp cai trị nên phần nào đó cũng dễ dàng theo khuôn mẫu văn minh của Pháp, còn Trung kỳ và Bắc kỳ là hai xứ bảo hộ (protectorats), trên danh nghĩa thuộc vua nhà Nguyễn. Thứ đến, Quốc ngữ đã được phổ biến rộng rãi ở Nam kỳ vì người dân ở đây không sùng bái chữ Hán, chữ Nho như ở Bắc kỳ và Trung kỳ. Ở Nam kỳ, “Việc sử dụng chữ viết mới được phổ biến cách nhanh chóng nhờ các văn nhân Công giáo như Trương Vĩnh Ký và Huỳnh Tịnh Của, những người đã đóng góp hiệu quả cho việc phổ biến nhờ những xuất bản của họ bằng Quốc ngữ. Thật vậy người Việt ở Nam kỳ không thấm nhuần văn hóa Trung Hoa như những đồng bào ở miền Bắc và miền Trung nên họ sẵn sàng từ bỏ thứ chữ Hán cổ điển để học Quốc ngữ và chữ Pháp.[6] Nhờ sự phổ biến chữ Quốc ngữ qua các phương tiện báo chí, nên các hoạt động văn học Quốc ngữ bắt đầu phát triển theo hướng từ Nam ra Bắc. “Thoạt tiên, văn học phát triển ở miền Nam (nhờ phương tiện ấn loát dồi dào) vang dội đến miền Bắc, khác hơn trường hợp trước kia, chữ Nho và việc khoa cử phát triển ở miền Bắc trước tiên rồi lần hồi vào Nam”.[7]

Riêng Trung kỳ, tờ “Tiếng dân” của cụ Huỳnh Thúc Kháng ở Quảng Nam được cho là tờ báo đầu tiên, giấy phép xuất bản do Toàn quyền Pasquier ký ngày 12/2/1927. Tuy nhiên, thời điểm này vẫn có khoảng cách khá xa so với tờ “Lời Thăm” của địa phận Qui Nhơn, xuất bản số đầu tiên vào ngày 1 tháng 1 năm 1922, và hẳn còn xa hơn nữa nếu tính đến tiền thân của “Lời Thăm”, tức là tờ “Lời thăm các thầy giảng”, phát hành số báo đầu tiên ngày 20/9/1919.[8]   

Câu chuyện “Lời Thăm” bắt đầu với sáng kiến của cha Perreaux. “Năm 1919 cha Perreaux đi lính bên Tây mới về Đức cha Grangeon cử cha làm bề trên Hội Thầy Giảng; cha nghĩ các thầy thì đông mà ở tản tác trong sáu bảy tỉnh rất khó mà hội hiệp để dạy bảo khuyên răn cùng thông tin tức các sở cho nhau; cha liền lập ra một cơ quan để cho các thầy giảng được thông công cùng nhau và được nghe lời cha dạy bảo răn khuyên. Cơ quan ấy là “Lời thăm các thầy giảng”. Lúc Lời Thăm các thầy giảng mới ra đời thì chỉ thăm các thầy mà thôi, lần lần lại đến thăm các Đứng linh mục trong địa phận, rồi lại thăm đến các nhà giáo hữu; lần lần đến thăm các địa phận xung quanh, thăm cả các bạn lương giáo; sau lại đến thăm cả xứ Đông pháp, đến cả các nước láng giềng. Thế là Lời Thăm các thầy giảng bành trướng ra rất chóng; và bởi đi thăm đủ người trong các giới nên phải mất ba tiếng sau,[9] chỉ còn Lời Thăm không mà thôi”.[10]

Kể từ tháng 1 năm 1922, tập “Lời thăm các thầy giảng” được cải tiến và phát hành số đầu tiên dưới tên gọi “Lời Thăm”. Thay vào đó, các thầy giảng vẫn có một cơ quan thông tin khác của riêng mình là tập “Thơ tín vãng lai”, do cha Thiềng phụ trách phần biên tập. “Tập “Lời thăm các thầy giảng” xưa lập ra cho các Thầy giảng địa phận ta đây; mà nay ra khác; những tin nhỏ mọn về mỗi thầy, không lẽ in vào đó mà phát cho thiên hạ. Nên ta (Đức cha Grangeon) nhứt định in lại tập khác nhỏ riêng cho các Thầy địa phận ta, và phát ra mỗi tháng một kỳ, hiệu là Thơ tín vãng lai. Vậy các cha các thầy gặp được gì hữu ích, như việc dạy chầu nhưng, bao đồng; kẻ ngoại trở lại đạo; rửa tội cho con trẻ ngoại giáo khi mong sinh thì v.v. thì hãy viết, gởi cho cha Thiềng ở trường Đại An, đặng người soạn lại mà gởi cho ta giao nhà in”.[11]

Ban đầu, từ số 1 tháng 1 năm 1922, “Lời Thăm” là nguyệt san mỗi tháng 1 kỳ. Nhưng từ số 25, ngày 1 Janvier 1924, tờ báo được phát hành một tháng 2 kỳ, là bán nguyệt san, theo ý muốn của các Đại diện tông tòa họp tại Sàigòn tháng 6 năm 1935. Vì thế giá báo cũng tăng lên: “Tất cả các cha trong địa phận đều đã biết rằng tờ báo “Lời Thăm” từ nay trở đi xuất bản hai kỳ một tháng, với 40 trang in, nghĩa là thêm 200 trang mỗi năm. Lý do đầu tiên cho sự cải tiến này là hy vọng đem lại nhiều điều bổ ích qua việc phân phối rộng rãi hơn, nhưng cũng bởi vì để đáp ứng lại lòng mong muốn đồng nhất của các Đại diện tông tòa tại Đông Dương họp tại Sàigòn vào tháng Sáu vừa qua. Không khó để mọi người hiểu rằng phát triển như vậy thì buộc phải tăng giá đặt mua báo lên 50 xu; đây là con số tối thiểu cần thiết để sống và duy trì và ngay cả phát triển theo nhu cầu của mình, ngay cả đối với công việc của chúng ta là hoàn toàn có tính cách nhiệt tình và tông đồ.”[12] Và chỉ bốn năm sau, sau số 19 phát hành ngày 1 tháng 10 năm 1939, bán nguyệt san Lời Thăm đã trở thành tuần san với số 20 tháng 10 năm 1939, phát hành ngày thứ Năm hàng tuần.

“Ngày nay “Lời Thăm” sở dĩ có tên tuổi trong làng báo; cái công nghiệp ấy là của cha sáng lập, cái tài thao lược lịch lãm của vị tổng lý, cái tài nhả ngọc phun châu văn chương cẩm tú của ông chủ bút và tòa soạn “Lời Thăm””.[13] Ngoài những cây bút “cây nhà lá vườn”, “Lời Thăm” còn nhận được sự cộng tác của tác giả quen thuộc khắp ba miền, chẳng hạn Đức cha Đôminicô Hồ Ngọc Cẩn ở Huế, ông Đoàn Độc Thư ở miền Bắc và ông Jacques Lê Văn Đức miền Nam và nhiều cây viết khác nữa … Tất cả đều cùng một mục đích là “truy cho ra điều chân chính để làm phương châm dìu dắt đồng bang ta lên tới tuyệt đỉnh văn minh”, bởi vì sau một thời gian dài chịu ảnh hưởng Trung Hoa, nay dân đất Việt mong muốn “thoát Trung”, thoát khỏi lối văn minh cũ rích, ù lì và câu nệ này: “Ôi! Ngán thay! Quốc dân ta bước phải một bước hẩm hiu: hơn 10 thế kỷ say ngủ dưới một bóng cây cổ thụ khô héo; nhập nhiễm những cái hủ tục, hô hấp phải luồng không khí mê hoặc dị đoan, ảnh hưởng phải lối văn minh cũ rích, ù lì và câu nệ! Thành ra mình cũng cùng người đội chung một trời đạp chung một đất, mà người đã thoát khỏi vòng nô lệ những thói tục dã man, đã theo đuổi kịp những thuần phong mỹ tục tiến lên hầu tới chót đỉnh văn minh; mà mình còn đang lẩn quẩn lần mò dưới đáy vực thẳm sâu tối mù tối mịt!”[14]

Để có thể tồn tại và hạ giá thành nhằm phổ biến rộng rãi hơn, báo “Lời Thăm” còn nhận quảng cáo. “Giá lời rao (annonces): cả trang 10$ - nửa trang 6$ - ¼ trang 4$ - 1/8 trang 3$ - 1/16 trang 2$ - Còn muốn rao trót năm, xin gởi thư hỏi giá bao nhiêu”. Và các thương hiệu thường xuyên được quảng cáo là: hãng xe hơi Garage BonnardMagasin de soie Au Printemps Cochinchinois, 80 Blv. Charner, Saigon; Thuốc “Nam Hồng tể”, n. 6 Rue Jean Monlau, Saigon; Thuốc hút hiệu JOBDầu Cù Là của nhà thuốc Nguyễn Văn Tri; Hotel de la Concorde, Quinhơn; Lò ngói Vàm Cỏ Đông, Chợ Lớn; Sữa Nestlé hiệu Con chimBác sĩ Trương Đình Ngô, 49 đường Jules Ferry, Qui Nhơn; Thuốc Bác sĩ Tín, 10-12 Boulevard Odend’hal, 54 Av. Gia Long, Qui Nhơn… Và báo Lời Thăm được phát hành rộng rãi qua các bưu cục khắp Đông Dương, rất thuận tiện: “Khi đổi chỗ thì phải cho biết: trước ở đâu, bây giờ ở đâu. Có cách rất tiện là muốn mua báo Lời Thăm hoặc trả tiền, cứ tới Nhà thơ (dây thép, bưu điện) đóng tiền, lãnh biên lai không cần phải thơ từ gì mất công. Trong khắp Đông Pháp, nhà thơ nào cũng được. Nếu nhà thơ nào không nhận lãnh cách nói trên thì xin cho Chủ nhiệm Lời Thăm biết tên nhà thơ ấy” (Circulaire No 47 B du 22 Décembre 1931).

Đồng thời với lịch của địa phận, Lời Thăm cũng xuất bản lịch của riêng mình gọi là “Lịch Lời Thăm”. Chẳng hạn Lịch Lời Thăm năm 1931: “Mỗi cuốn chừng 150 trang, in giấy theo cỡ giấy báo Lời Thăm. Mới xuất bản và bán tại nhà in Quinhơn. Giá mỗi cuốn 0p.30 –Franco: 0p.41 – Recommandé: 0p.51. Sách nầy có in lịch để xem mỗi ngày trong năm 1931; những bài thuyết luận, nhiều chuyện tiểu thuyết; những câu phương ngôn; những chuyện phong kỳ; những điều nên biết; những chuyện giải trí v.v. Lại có thêm nhiều bóng hình in riêng vào giấy láng tốt”.[15]

Năm 1931, cha Maheu qua đời tại Pháp, cha Perreaux được chấp nhận thay thế làm Tổng lý báo Lời Thăm. “Hồi 9 giờ sáng 30-4, Hội đồng Chính phủ ban thường trực họp hội đồng, có xét bản dự định thay đổi đạo nghị định ngày 6 Décembre 1930 về việc thu giấy phép bà Nguyễn Đức Nhuận ra báo Phụ nữ tân văn. Thế thì tờ báo này lại sắp được xuất bản chăng? Dự thảo nghị định cho phép ông Nguyễn Công Tiễu xuất bản một tờ tạp chí, nhan đề là Khoa học tạp chí. Và M. Phạm Ngọc Vinh xuất bản một tờ tạp chí nhan đề là Từ bi am, cho phép cố Perreaux thay cố Maheu mới tạ thế làm tổng lý tạp chí Lời Thăm. Cấm mấy tờ báo chữ Nho: Kiao-king-Yue-Kan ấn hành ở Quảng Đông, Lui-Hing Tsa-Tche xuất bản ở Thượng Hải, Tchong-Yan-Tcheon-Pao xuất bản ở Nam Kinh không được lưu hành và tàng trữ ở Đông Dương”.[16]  Năm 1934, cha Pierre Huy thay thế cho cha Perreaux xin nghỉ vì lý do sức khỏe. “Bởi nghị định ngày 31 tháng 3 năm 1934, cho phép ông Đào Thiên Thủy xuất bản tờ tuần báo bằng Quốc ngữ “Hải Phòng Tuần Báo”. Nghị định cho phép ông Pierre Huy, linh mục bản xứ ở Qui Nhơn, thay thế cha Perreaux làm quản lý báo “Lời Thăm”. Nghị định cho phép ông Bùi Văn Còn, thương gia ở Sàigòn, xuất bản ở Đông Dương tờ tuần báo bẳng Quốc ngữ “Kịch Bóng” (Ciné-Théâtre)…”.[17]

Trong bài viết tổng hợp tình hình “Báo chí ở nước ta” của tờ Phụ Nữ Tân Văn, Số 231, 11 Tháng Giêng 1934, tác giả đã thử đánh giá hiện tình báo chí của cả nước qua con số vì “cứ tính số báo chí mà đo được trình độ văn minh vậy”. “Muốn biết một nước học thức khuếch trương mà bởi đó văn minh tiến bộ - theo cái thiển ý của tôi, tưởng cứ xem sách vở báo chí xuất bản hằng ngày. Như nước Pháp chẳng hạn, đã được liệt vào hạng các cường quốc văn minh nhất thế giới, thì nội kinh thành Paris kể có hơn 100 nhật báo. Tại nước Đức năm 1926 tính được 3.812 nhật báo, và 4.309 tuần báo. Tại Hoa Kỳ 2.400 báo chí … Nước Nam ta tuy vào buổi bán khai, thế mà cũng đã biết đua nhau vùng dậy khỏi giấc mơ mộng ngàn năm, cũng đã tận tâm khuếch trương về việc xuất bản báo chí. Thấy thế tôi đã cố công sưu tầm cho hết báo chí, không được chính tờ báo mà đọc mà hưởng, nhưng ít ra cũng biết được cái “tên” của nó, từ buổi sơ khai cho đến ngày rày”. Và trong một bản danh sách dài, tác giả đã liệt kê được 155 tờ báo vào năm 1931, trong đó có tờ Lời Thăm.

Suốt thời gian hiện diện, cũng như tất cả những tờ báo khác, Lời Thăm sống còn nhờ số độc giả của mình và có lúc phải lao đao vì số độc giả suy giảm. “Buổi đầu, cha Maheu mới khoáng trương, thời khá thạnh. Bạn đọc kể có đôi ba ngàn. Thạnh suy đắp đổi, năm 1928, cha Maheu phụng mạng đứng lập sở phung Qui Hòa, mà Lời Thăm sang tay khác, thì số độc giả sút lần, rồi cứ sút mãi, cho đến nỗi tưởng đã đi đời. Một bước nguy nữa! May có Đức cha Tardieu, ngài quyết bảo tồn không để chết, mà rằng: Một cơ quan truyền bá ý tưởng Công giáo, dẫu trót năm làm ích cho một người mà thôi, cũng chưa đến nỗi hoài công. Sống cam khổ, cũng cứ ráng sống chờ ngày thái lai”.[18]

Nhờ sự ủng hộ nhiệt tình của độc giả dài hạn khắp mọi miền và giáo quyền địa phận, tờ Lời Thăm đã vượt khó để tồn tại qua những đợt suy thoái chung của nền báo chí còn non trẻ. Tờ báo Dân ra ngày 22 tháng 10 năm 1938 đã thống kê tình trạng báo chí Trung kỳ. Tính cho đến thời điểm này: 3 tờ bị rút giấy phép, 14 tờ tự đình bản và 3 tờ chết yểu, còn lại là các tờ Tiếng dân, Tràng An, Vì Chúa, Viên Âm (Huế), Lời thăm (Qui Nhơn), Sao mai, Ý dân, Tuần lễ, Phục hưng, Y học, Tạp chí (Vinh).[19]

Nhưng rồi chiến tranh xảy ra và buộc chúng ta phải hy sinh nhiều thứ, ngay cả những gì tâm huyết nhất: tờ Lời Thăm, tiếng chào thân thiện gởi đến các độc giả khắp miền Đông Dương, đã đình bản vào năm 1943. Hiện nay, các số báo Lời Thăm vẫn còn được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Pháp (Bibliothèque nationale de France) và Thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, chờ đợi các nhà nghiên cứu khám phá về một tờ báo ra đời ở miền Trung sớm hơn cả tờ Tiếng dân đến 5 năm!

(Xem thêm một số hình bìa bên dưới bài viết)
 
[1] Thu Hang Le, “Le Viêt Nam, un pays francophone atypique: regard sur l’emprise française sur l’évolution littéraire et journalistique au Viêt Nam depuis la première moitié du XXe siècle”, Documents pour l’histoire du français langue étrangère ou seconde. 40/41 | 2008.
[2] Nguyễn Viết Chước, Lược sử báo chí Việt Nam, 1974, Nam Sơn.
[3] Nguyễn Thế Anh, “Vietnam”, trong Patricia Herbert, Anthony Crothers Milner, South-East Asia: Languages and Literatures: a Select Guide, University of Hawaii Press, tr. 82-83.
[4] Bích Thủy, “La presse annamite en Indochine”, trong Le Colon français républicain, 2 février 1929.
[5] Nguyễn Khánh Đàm, Lịch trình tiến hóa sách báo quốc ngữ, Sài Gòn, 1942.
[6] Nguyễn Thế Anh, “Introduction à la connaissance de la Pénisule Indochinoise: Le Vietnam”, trong tạp chí Dòng Việt, California, 1993, tr. 125.
[7] Huỳnh Văn Tòng, Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945, Nxb Tổng hợp, Tp. HCM, 2016, tr. 363.
[8] Mémorial, Mission de Quinhon, số 154, 26 Septembre 1919, tr. 124.
[9] Nghĩa là từ “Lời thăm các thầy giảng” mất đi ba từ (tiếng) “các thầy giảng” để trở thành “Lời thăm”.
[10] Lời Thăm, 15 Juillet 1935, tr. 209.
[11] Mémorial, Mission de Quinhon, Septembre 1923, tr. 199.
[12] Mémorial, Mission de Quinhon, N30, Décembre 1923, tr. 243.
[13] Lời Thăm, 1 Janvier 1937.
[14] Minh Tâm, “Quốc dân ta đối với tờ “Lời Thăm”, Lời Thăm, số 202, 15 Mai 1931.
[15] L’Écho annamite, 27 Décembre 1930.
[16] Trung hòa nhật báo, Số 1042, 5 Tháng Năm 1931.
[17] Avenir du Tonkin, 8 Aout 1935.
[18] Lời Thăm,  số 4-5, 1943, tr. 452.
[19] Xem Huỳnh Văn Tòng, Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945, Nxb Tổng hợp, Tp. HCM, 2016, tr. 295






Tác giả bài viết: Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính


Thứ Hai, 30 tháng 1, 2023

Giáo Xứ Hoàng Yên: Tạ Ơn Kỷ Niệm Cung Hiến Đền Thánh Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo Việt Nam

Ngày 30 tháng Giêng năm 2023, Giáo xứ Hoàng Yên, Giáo hạt Chư Prông, Giáo phận Kon Tum đã cử hành thánh lễ tạ ơn kỷ niệm ngày làm phép ngôi Thánh Đường của Giáo xứ, được cung hiến trở thành Đền thánh dâng kính Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo Việt Nam.

Còn nhớ cách đây 5 năm, vào ngày 30 tháng Giêng năm 2018, cộng đoàn Giáo xứ Hoàng Yên vô cùng hân hoan phấn khởi và vui mừng chào đón Đức Cha Aloisiô Giám mục Giáo phận, quý cha và các thành phần dân Chúa khắp nơi qui tụ về với Giáo xứ trong ngày lễ khánh thành và đặc biệt hơn là Cung hiến ngôi Thánh Đường này, theo ý của Đức Giám mục Giáo phận.

Được đặt viên đá ngày 01/01/2016, đến ngày 15/08/2016 mới bắt đầu công việc xây dựng Nhà thờ và tất cả khuôn viên gồm nhà giáo lý, nhà truyền thống, nhà xứ…với tổng diện tích hàng ngàn mét vuông.

Từ ngày trọng đại đó đến nay, Giáo xứ luôn luôn cảm tạ hồng ân Thiên Chúa và nỗ lực sống chứng tá đức tin trong cộng đoàn và mở rộng truyền giáo, sống bác ái đối với tất cả mọi người.

Và hôm nay 30/01/2023, kỷ niệm Cung hiến Nhà thờ, cộng đoàn Giáo xứ đã Chầu Mình Thánh Chúa vào lúc 9g00, do cha chính xứ Đaminh Nguyễn Xuân Hùng chủ sự.

Sau đó Thánh lễ tạ ơn bắt đầu vào lúc 9g30, do Đức Cha Phêrô Trần Thanh Chung, nguyên Giám mục Giáo phận Kon Tum chủ tế. Đồng tế với Đức Cha Phêrô có cha Louis Gonzaga Nguyễn Quang Vinh, Quản miền Gia Lai, quý cha Hạt trưởng, quý cha Bề trên và một số quý cha trong Giáo hạt Chư Prông. Tham dự thánh lễ còn có thầy Phó tế, quý tu sĩ nam nữ, đại diện quý chức việc của một số Giáo xứ và giáo dân trong và ngoài Giáo xứ.

Giáo Phận Kon Tum: Thánh Lễ Giỗ Đầu Cha Giuse Trần Ngọc Thanh, O.P

30-01-2023

Thắm thoát đã một năm cha Giuse Trần Ngọc Thanh (OP) qua đời vào ngày 29/01/2022.

Hôm nay, vào lúc 10 giờ ngày 30/01/2023 tại Nhà nguyện Giáo họ Sa Loong, thuộc Giáo xứ Đăk Mốt, Giáo hạt Đăk Mốt, Giáo phận Kon Tum, thánh lễ cầu nguyện cho linh hồn cha Giuse Trần Ngọc Thanh được cử hành, do Đức Cha Aloisiô Nguyễn Hùng Vị – Giám mục Giáo phận Kon Tum chủ tế. Đồng tế với Đức giám mục có cha Giuse Đỗ Hiệu – Tổng đại diện, quý cha Quản hạt, quý cha Bề trên và khoảng 40 linh mục triều và dòng.

Hiệp thông cầu nguyện trong thánh lễ có sự hiện diện của quý tu sĩ nam nữ, gia đình linh tông, huyết tộc của cố linh mục Giuse, đông đảo bà con giáo dân trong Giáo họ Sa Loong và nhiều giáo xứ khác cũng như quý khách gần xa.

Trước khi bước vào thánh lễ, cộng đoàn được nghe lại đôi nét tiểu sử của cố linh mục Giuse Trần Ngọc Thanh, theo đó, cha Giuse đã dâng hiến trọn cuộc đời mình cho Chúa để phục vụ tha nhân, đặc biệt trong lĩnh vực mục vụ truyền giáo ở miền Kon Tum.

Đoàn đồng tế tiến lên bàn thờ và Đức Cha thắp hương kính viếng trước di ảnh của cố linh mục.

Mở đầu thánh lễ, Đức Cha Aloisiô mời gọi mọi thành phần cộng đoàn hiện diện hiệp ý cầu nguyện cho cha Giuse Trần Ngọc Thanh nhân dịp Giỗ đầu của ngài. Nguyện xin Chúa giàu lòng thương xót ban cho ngài phần thưởng Nước Trời, vì ngài đã dấn thân phục vụ dân Chúa và đã đổ máu ra ở tại nơi đây.

Thứ Năm, 12 tháng 1, 2023

Giáo Phận Kon Tum: Họp Mặt Tất Niên Đón Xuân Quý Mão 2023

Nhà Mục Vụ Giáo Phận Kon Tum

Vào lúc 9h30 ngày 11 tháng Giêng năm 2023 (20 tháng Chạp năm Nhâm Dần), gia đình Giáo phận Kon Tum tổ chức họp mặt Tất Niên tại Nhà Mục Vụ trong khuôn viên Tòa Giám Mục. Đại diện mọi thành phần dân Chúa từ các giáo xứ và cộng đoàn quy tụ về bên vị cha chung của Giáo phận, để cùng tạ ơn Thiên Chúa trong một năm sắp qua, chúc Tết quý Đức Cha, quý cha và hướng tâm tình đón chào năm mới sắp đến.

Hiện diện trong ngày Tất Niên truyền thống đầy ý nghĩa này có sự hiện diện của Đức Cha Aloisiô Giám mục Giáo phận, Đức Cha Phêrô Trần Thanh Chung nguyên Giám mục Giáo phận; cha Tổng đại diện và hầu hết quý cha trong linh mục đoàn Giáo phận Kon Tum, quý nam nữ tu sĩ và đại diện giáo dân đến từ các xứ đạo, họ đạo.

Mở đầu chương trình là các tiết mục ca, vũ, nhạc kịch với chủ đề “Mùa Xuân Mới”, “Xuân yêu đời – Xuân yêu người”, “Lời chúc mừng xuân” do các thanh thiếu nhi từ các giáo xứ, nhà nội trú, nhà đệ tử…mang đến một không khí sôi động, vui tươi, trẻ trung, tràn đầy sức sống cho mọi người trước một mùa xuân đang rất gần. Qua các tiết mục như muốn nói lên rất nhiều tâm tình tạ ơn, tạ ơn Chúa đã ban cho một năm qua đi trong bình an với biết bao là ơn lành, và cầu chúc nhau xuân sum vầy bên mái ấm gia đình với niềm tin yêu trao cho nhau.

Văn nghệ đón mừng Xuân Quý Mão 2023

Tất cả những thanh âm vui tươi, rộn ràng tạm dừng lại nhường chỗ cho thời khắc lắng đọng, ấm cúng của ngày Tất Niên: Cha Tổng đại diện Giuse Đỗ Hiệu thay mặt gia đình Giáo phận chúc Tết Đức Cha Aloisiô và quý Đức Cha. Đây là giây phút gia đình Giáo phận và Đức Cha gần gũi nhau trong tình thương mến hơn bao giờ hết trong năm. Cha Tổng tỏ bày tâm tình cảm ơn Đức Cha vì sự điều hành dẫn đưa Giáo phận qua một năm an ổn, mọi thành phần linh mục, tu sĩ và giáo dân cảm thấy được nhiều hạnh phúc và niềm vui. Gia đình Giáo phận thể hiện quyết tâm cùng với Đức Cha trong năm mới sống tinh thần hiệp hành để đem lại cho Giáo phận sự thay đổi, mang đến một bộ mặt tươi trẻ. Toàn thể Giáo phận kính chúc Đức Cha được tràn đầy ơn Chúa, luôn mạnh khỏe, nhiều nghị lực và cam đảm để đưa Giáo phận ngày càng thăng tiến về mọi mặt.

Chúc Tết Đức Cha Aloisiô

Cha Tổng cũng kính chúc Đức Cha Phêrô được tràn đầy hồng ân của Chúa, luôn an vui khỏe mạnh để hiện diện trong đời sống của Giáo phận, và xin Đức Cha Phêrô tiếp tục cầu nguyện cho Giáo phận.

Chúc Tết Đức Cha Phêrô

Đáp từ, Đức Cha Aloisiô thay mặt cho Đức Cha Phêrô đang hiện diện cũng như Đức Cha Micae vắng mặt vì sức khỏe, cảm ơn những lời chúc tốt đẹp của cha Tổng cha diện, cảm ơn tất cả quý cha, quý sơ, quý đại diện các ban ngành đã đến tham dự ngày Tất Niên của Giáo phận. Qua thời gian khó khăn vì dịch bệnh covid, nay mọi việc trở lại gần như bình thường, Đức Cha mong ước mọi thành phần trong Giáo phận sang năm mới tiếp tục sứ mạng Chúa đã giao phó, và kính chúc mọi người năm mới được sức khỏe, sự bình an của Chúa, cùng hiệp hành với nhau tiến bước trong tinh thần đồng trách nhiệm để xây dựng Nước Chúa trong Giáo phận thân yêu này.

Kết thúc phần đón chào xuân mới và chúc Tết, cộng đoàn sốt sắng bước vào Thánh lễ tạ ơn Tất Niên. Đức Cha chủ tế mời gọi mọi người cùng tạ ơn Chúa vì những ơn lành mà Giáo phận cũng như từng người đã nhận được, và cùng với Đức Mẹ Maria dâng lên Chúa những lời ca tụng, tạ ơn vì vô vàn hồng ân Chúa đã thương ban.

Thánh Lễ Tất Niên

Trong phần giảng lễ, dựa vào những bài đọc Lời Chúa, Đức Cha chia sẻ về những lý do để chúng ta phải dâng lời tạ ơn và ca tụng Chúa. Tạ ơn và ca tụng Chúa vì Chúa là Đấng giàu lòng thương xót, đã ban rất nhiều ơn lành cho đời sống chúng ta. Tạ ơn và ca tụng Chúa vì chúng ta được Chúa chăm sóc dạy dỗ trong cuộc sống hằng ngày qua Lời Chúa trong Thánh lễ – Lời Chúa chính là kho tàng khôn ngoan làm cho chúng ta được phong phú về mọi phương diện. Tạ ơn và ca tụng Chúa một cách sâu sắc như Đức Mẹ trong lời kinh Magnificat, vì những hồng ân mà cá nhân Đức Mẹ đã nhận được từ Thiên Chúa, Đức Mẹ không khoe khoang nhưng đã khiêm nhường nói lên những ơn trọng Chúa ban. Chúng ta hãy bắt chước Đức Mẹ chúc tụng, tạ ơn Chúa suốt cuộc đời.

Đức Cha Aloisiô giảng lễ

Đức Cha tiếp tục gợi ý: trong dịp cuối năm này, lời tạ ơn của chúng ta phải luôn kèm theo lời tạ lỗi với Chúa, vì những thiếu sót, yếu đuối trong thi hành bổn phận, ơn gọi mà Chúa trao ban cho mỗi người. Kết thúc bài giảng, Đức Cha dâng lời cầu nguyện: “Lạy Chúa, hôm nay là ngày chúng con tất niên, hợp cùng với Mẹ Maria, chúng con xin ngợi khen và tạ ơn Chúa vì những ơn lành Chúa đã ban cho Giáo phận của chúng con nói chung, cho Giáo xứ của chúng con, cho Cộng đoàn của chúng con và cho mỗi một người chúng con. Đồng thời chúng con cũng xin lỗi Chúa vì những lỗi lầm và thiếu sót của chúng con trong năm qua. Xin Chúa nâng đỡ, giúp sức để sang năm mới chúng con cố gắng hơn, để sống tốt hơn như lòng Chúa mong muốn.”

Thánh lễ diễn ra thật trang nghiêm sốt sắng.

Dâng Lễ

Sau Thánh lễ, quý Đức Cha, quý Cha, quý tu sĩ nam nữ và tất cả mọi người quây quần bên nhau trong bữa trưa đầm ấm, thắm tình gia đình. Tạ ơn Chúa ! Cảm ơn nhau ! Mong ước một mùa xuân mới với những nỗ lực mới, sống củng cố hiệp thông để quê hương, gia đình và mọi người được nhuần thấm phúc lành Chúa ban.

Bài viết: Minh Sơn
Hình ảnh: Vương Trị

WGPKT(12/01/2023) KONTUM

Thứ Năm, 5 tháng 1, 2023

Giáo Phận Kon Tum: Thánh Lễ Cầu Nguyện Cho Đức Cố Giáo Hoàng Danh Dự Bênêđictô XVI

 05-01-2023

Cùng chung tâm tình với Giáo Hội hoàn vũ cũng như Giáo Hội tại Việt Nam tưởng nhớ và cầu nguyện cho nguyên Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI vừa qua đời, vào lúc 05h00 sáng Thứ Năm ngày 05 tháng 01 năm 2023, Đức Cha Aloisiô Giám mục Giáo phận Kon Tum đã chủ sự thánh lễ cầu nguyện cho linh hồn Đức Cố Giáo Hoàng tại Nhà thờ Chính tòa. Hiện diện trong đoàn đồng tế và tham dự thánh lễ có Cha Tổng đại diện, quý Cha trong Giáo phận, quý thầy Phó tế, quý tu sĩ nam nữ và các thành phần trong cộng đoàn dân Chúa.

Đức Cha, quý Cha đã thắp hương kính viếng trước di ảnh của Đức Cố Giáo Hoàng và cộng đoàn lắng nghe đôi dòng tiểu sử của ngài, qua đó tất cả mọi người được mời gọi hãy cùng nhau tạ ơn Thiên Chúa vì Người đã ban cho Giáo Hội một vị Giáo Hoàng thánh thiện, thông thái, suốt trọn cuộc đời đã trung thành phụng sự Chúa và Giáo Hội. Nhất là với 8 năm trong cương vị Giáo Hoàng (từ 2005-2013), giữa nhiều biến động trong Giáo hội và xã hội, bằng tài năng và sự thánh thiện của mình, Ngài đã không ngừng nỗ lực canh tân, giảng dạy và bảo vệ các truyền thống, các giá trị đức tin Công giáo. 

Trong phần giảng lễ, Cha Tổng đại diện Giuse Đỗ Hiệu đã chia sẻ: Trong thế kỷ XXI này, chúng ta thấy Đức Bênêđictô XVI đã để lại một vệt sáng trên bầu trời, hay nói cách khác, một sứ điệp đậm nét về Tin Mừng của Chúa mà ngài đã ấp ủ, sống và thực hiện trong trọn cuộc sống của mình không ngừng nghỉ trong suốt 95 năm làm người, 71 năm làm Linh mục, trong đó 45 năm Giám mục và 8 năm Giáo Hoàng. Qua di chúc tinh thần Đức cố Giáo Hoàng để lại và tiểu sử chính thức của ngài được Tòa Thánh công bố, ta thấy ngài là một con người thuộc về Thiên Chúa. Trước tiên ngài luôn có một tâm hồn tạ ơn, và tâm hồn tạ ơn Chúa làm lan tỏa lòng biết ơn đến những người thân trong gia đình và những người khác. Thứ hai ngài rất khiêm tốn, ngài xin lỗi mọi người và xin mọi người cầu nguyện cho mình như ngài viết trong di chúc. Thứ ba, ngài là một con người cần mẫn, nhiệt tâm nhiệt tình làm việc không mệt mỏi vì yêu mến Chúa Kitô, yêu mến Giáo Hội đã đưa ngài đến đảm nhận những vị trí quan trọng trong Giáo Hội. Và sau cùng, ngài là người đã sống đức tin, loan truyền đức tin và canh tân Giáo Hội bằng đức tin qua các lời giảng dạy, các tác phẩm của ngài và đường hướng mục vụ của ngài khi còn sống.

Kết thúc suy niệm, Cha Tổng đại diện nhắc lại lời nói cuối cùng của vị Giáo Hoàng quá cố: “Lạy Chúa, con yêu mến Chúa”, như gồm tóm tất cả cuộc đời của ngài, và như một bảo đảm cho niềm hy vọng hằng sống được Chúa thương đón nhận vào vương quốc vĩnh cửu.

Thánh lễ diễn ra trong bầu khí sốt sắng và thành kính.

Nói lời huấn từ cuối lễ, Đức Cha Aloisiô mời gọi cộng đoàn và tất cả mọi người biết nhìn lên gương của Đức cố Giáo Hoàng Bênêđictô XVI, suốt cuộc đời yêu mến Chúa từ khi còn sống cho đến khi sắp tắt hơi thở cuối cùng. Hôm nay Giáo phận Kon Tum hiệp ý chung với Giáo Hội cầu nguyện cách đặc biệt cho Đức cố Giáo Hoàng, xin Chúa tẩy xóa những gì còn thiếu sót trong thân phận làm người, và ban phần thưởng Nước Trời cho ngài.

Minh Sơn
WGPKT(05/01/2023) KONTUM



Thứ Sáu, 23 tháng 12, 2022

Kỷ Niệm 110 Năm “Tuồng Sinh Nhựt” (1912 – 2022)

 23-12-2022

Như trước đây chúng tôi đã giới thiệu tác phẩm kịch “Tuồng Sinh Nhựt”, xuất bản vào năm 1912, nhà in Kuênot, Kontum. Đây là một trong trong bốn vở kịch nói bằng chữ Quốc ngữ sớm nhất được biên soạn và trình diễn tại Việt Nam, hiện còn lưu giữ tại Thư viện Quốc gia (x. https://giaophankontum.com/tin-tuc/giao-phan-kontum/tuong-sinh-nhut-nghe-thuat-kito-giao-trong-buoi-binh-minh-cua-san-khau-kich-viet-nam-va-hoi-nhap-van-hoa-tay-nguyen).

Năm 2022, kỷ niệm tròn 110 năm “Tuồng Sinh Nhựt” ra đời và được dàn dựng, biểu diễn (1912 – 2022), chúng tôi xin giới thiệu toàn bộ nội dung tác phẩm này. Rất mong các nhà nghiên cứu văn học và nghệ thuật cũng như các độc giả lưu tâm tìm hiểu, phân tích để cùng nhau góp phần gìn giữ và quảng bá văn học Kitô giáo trong việc loan báo Tin Mừng và đóng góp cho nền văn học Việt Nam nói chung.

Minh Sơn
23/12/2022

WGPKT(23/12/2022) KONTUM

Nguồn: WGPKT